Grievance of Halar (the kid)

This is Halar, who is aging 3 and half year, even hasn't sought admission in nursery yet. He is very sensitive, emotional and loving kid with gracious intellect.

The day has passed away, Eid ul Fitr's celebrat
ion is over now (27/10/2012), but he is still angry and doesn't eat flesh (meat, mutton or chicken) in curry or any other form, even doesn't eat chicken, though he likes it to eat without chilly just dipped in salt.

He prefers slices with yogurt or other childish things to satiate himself since the last day, he already eats less but he has left to eat the flesh since last day, though he needs protein.

He was very happy to see many goats and cows around him in the streets before Eid ul Fitr and one of the goat was there on the ground flour, he used to see, gave it smiles, laughters and happiness, he really loved that goat immensely

While he went out, could not see his goat he became gloomy and grumpier.

He asked his mama:
"where is my goat, was it slaughtered also?
give me my goat!
please give me the goat!"

he cried a lot, but nothing could be done in this regard, it was slaughtered, her mother tried enough to coax him, but he is still stubborn to get his goat, which is impossible for her mother to do now.

Hope, he will forget the thing in some days and will restore to eat flesh as well. Feeling his sorrow, I got my eyes wet, even her mom cried along with him, because he is dearest and nearest to us.

It is an act performed by Hazrat Ibrahim to slaughter the lamb or sheep (hilal animals) to give the great message of sacrifice.

The kid will understand the message when becomes mature. It is really hard to sacrifice the nearest and dearest things for the betterment, may humankind understands the great message of sacrifice and perform better.

28/10/2012

ڪالهه گذري ويو، اڄ به گذري ويندو پر

حسام ميمڻ

23 آڪٽوبر 2012

ڪالهه گذري ويو، اڄ به گذري ويندو پر

ڪالهه وانگر اڄوڪو ڏينهن به گذري ويندو، 5 سيپٽمبر به گذري ويو، 5 سيپٽمبر تي منهنجي سالگره هئي، مونکي انهن ماڻهن نه کيڪاريو، جن کي منهنجي سالگره جو انتظار هوندو هيو،انهن ماڻهن اچڻ ته ڇا فون به نه ڪيو، ڪيڏو سماجي ڪمال آهي، هاڻي هن دفعي مون کي پنهنجي سالگره ياد هئي، پر جڏهن مونکي ياد نه هوندي هئي ته هو ڪيڪ به وٺي ايندا هيا، گفٽ به ۽ مان جڏهن شام جو گهر پهچندو هيس ته اهي به اوچتو اتي موجود هوندا هيا، پر هن دفعي ائين نه ٿيو، قاضي منظر به ياد نه ڪيو، دوستن کان به وسري ويس، ڪنهن کي ياد نه آئي ته 5 سيپٽمبر منهنجي سالگره آهي.

مونکي ڏک ناهي، پر اهو محسوس ٿيو ته وقت تيزيءَ سان گذري رهيو آهي، ۽ اهڙي ئي تيزيءَ سان حالتون به مٽجي رهيون آهن، پر مان اڃا ڪجهه ڪري نه سگهيو آهيان، مان ته ڪجهه ڪري نه سگهيو آهيان.

 اڄ مان عقيل عباس سومرو کي فون ڪيو، گهڻو وقت ٿيو مان هن سان رابطو نه ڪيو هيو، اڄ دل چيو هن سان ڳالهايان، پر هن فون نه کنيو، ڪالهه اياز غوث سان به فون تي عليڪ سليڪ ٿي هئي، رات جو دير سان مولائي ملاح فون ڪيو، مان هن جي ڪال اٽينڊ نه ڪري سگهيس، اسپتال کان موٽي رهيو هوس، پنهنجيءَ ۾ پورو هوس، ڪا ڳالهه ئي نه پئي وڻي، ڪالهه سجاد عليءَ سان به فون تي عليڪ سليڪ ٿي هئي، اڄ منهنجي هڪ ڪلاس فيلو عاثم سومرو جي به ڪال آئي، هو گهڻي وقت کان گولاڙچيءَ ۾رهي ٿو، هن جو پنهنجو ڪاروبارو آهي، رائيس مل اٿس، مون سان گڏ پڙهيو آهي، منهنجو هم ڪلاسي آهي، هن ڪال ڪئي ته اسڪول جا ڏينهن ياد اچي ويا، دماغ ڪيئن هلي رهيو آهي، ان جو پنهجو هڪ  ڊائنامزم آهي، سوچون پاڻ ٿيون اچن، پوءِ اسين هنن کي ڇيڪ ناهيون ڇڏيندا، اسين دماغ سان وچڙبا آهيون، ان کي پنهنجي خيال جي ڌارا ۾ هلائڻ جي ڪوشش ڪندا آهيون، دماغ .... ڪڏهن ڪڏهن ته اسان وٽ دماغ هوندو ئي ناهي، مان اڪثر سوچيندو آهيان ته ڇا اسان وٽ دماغ آهي.... !؟

 ڏسو، وري دماغ الائي ڪٿي کڻي ويندو، مان هن کي روڪيان ٿو، هن سان وچڙان ٿو، مان هن کي پنهنجي ڌارا ۾ هلائڻ جي ڪوشش ڪيان ٿو، ڇا دماغ جي اندر به دماغ آهي، هڪڙو پنهنجي ليکي هلي ٿو ۽ ٻئي کي اسين هلايون ٿا، پنهنجي مرضيءَ سان، خبر ناهي، ٿي سگهي ٿو، نه به هجي، ڪجهه پڪ ناهي، ڇا گوگل ٻڌائيندو، وري سوچيان ٿو ، ڇا  ٻئي دماغ هن وقت هڪٻئي سان سوچن جي رسا ڪشيءَ ۾ آهن .

ٻه ڏينهن اڳ شفيق جوکيو سان به ته حال احوال ٿيو هيو، هو اڄڪلهه سٺو ٿو لکي، وڻي ٿو، شهلا رضا وارو ليک مونکي وڻيو هيو، ڇا اسان وٽ ائين سچ لکي سگهجي ٿو، فياض سومرو به سچ تي ٽڪ ڪيو بيٺو آهي، فاروق سومرو، گم ٿي ويندو آهي، ڪيترو ئي ٽائيم گم، وري ايندو آهي ۽ جڏهن ايندو آهي سچ کڻي ايندو آهي، اياز سومرو جي هڪ پوسٽ فيس بوڪ تي ڪنهن رکي هئي،  جنهن ۾ اهو چيو ويو هيو ته ڇا سنڌ ۾ اهڙو ڪو دولهه دريا ناهي، جيڪو هن کي گولي هڻي ماري، فاروق ان تي ڪالهه ڪمينٽ ڪيو آهي ته  ...... هن کي ڳولي هڻي پئسا نه وڃايو، ٻه ٽي ڏينهن اڳ فياض امر، اياز سومرو تي ڄام صادق جي حوالي سان لکيو هيو، ۽ اهو اپڊيٽ پڙهن وٽان هيو، جهڙوڪ ساڳي ڳالهه واضح انداز ۾ فاروق به اياز سومرو لاءِ ڪئي، سوچيان ٿو هي سڀ ڇا ٿي رهيو آهي، ڇا واقعي ائين آهي، جيئن هي دوست چون ٿا، يا هو اهو سڀ SPLGO جي ڪاوڙ ۾ لکي رهيا آهن، ٿي سگهي ٿو ائين هجي، ٿي سگهي ٿو نه به هجي، منهنجو ڪهڙو ڪم ته اياز سومرو ڪيئن آهي، مونکي ڪهڙو فرق ٿو پوي ته هو وزير آهي يا....

 سوچيان ٿو هي اياز وري ڪٿان آيو، مون کي ڇا لکڻو هيو ۽ مان ڇا لکي رهيو آهيان، انڪري ئي ته سوچيان پيو، دماغ گهڻو ڪري ٻه آهن، هڪ جيڪو پنهنجي ليکي هلي ٿو ٻيو جنهن کي اسان مرضيءَ سان هلايون ٿا، جيڪو مرضيءَ سان هلي ٿو، اهو بي شرم آهي، گاريال آهي، بي رحم آهي، اگهاڙو سچ آهي، بيباڪ آهي، ۽ اسان پنهنجي دماغ کي خوف جو شڪار ڪري ڇڏيو آهي، فلاڻو وڏيرو آهي، فلاڻو فلاڻي تنظيم جو آهي، جي هيئن لکيو ته پوءِ هونئن ٿيندو، جي هيئن لکيو ته پوءِ هونئن ٿيندو، اڪثر اخبارون ٻئي دماغ مان ڪم ڪڍنديون آهن، ڇو ته انهن ۾ ٻه شيون هونديون آهن، يا ته خوف يا ته مفاد ... الائي ائين آهي يا اهو منهنجي دماغ جو اختراع آهي، ڇا ماليخوليا ائين هوندو آهي، هي سڀ ڇا آهي، هي ته مونکي لکڻو ئي نه هيو، پر هي ڪير آهي، جيڪو مونکي فورس ڪري ٿو ته لک، مونکي لڳي ٿو، پهريون دماغ مون واري دماغ تي حاوي ٿي ويو آهي، ٻنهي جي اندروني طور رساڪشي ٿي رهي آهي، جهڙوڪ ٻه قبيلا وڙهندا هجن، ڇا اسان وارا دماغ قبائليت جو شڪار آهن، نه نه ائين ٿي نٿو  سگهي، دماغ ڪيئن ٿا قبائلي ٿي سگهن، پر آمريڪا ۽ روس مسلسل خاموش جنگ جوٽيندا رهيا، ڇا دماغ روس ۽ آمريڪا آهي، ڇا ٻئي پنهنجي پنهنجي ڳالهه مڃائڻ خاطر دنيا کي خطري ۾ وجهي رهيا آهن...!؟

 اڄ 23 آڪٽوبر آهي، پر مان اهو سوچي رهيو آهيان ته 17 آڪٽوبر تي روس ۾ هڪ وڏو انقلاب آيو هيو، 17 آڪٽوبر اسانجي دوستن مان ڪنهن کي ياد ئي نه آيو، مان ٻڌو آهي ته آڪٽوبر انقلاب جو مهينو آهي، پر مان سوچيان ٿو 17 آڪٽوبر مونکي ته ياد هيو پر ڇا انهن کي به ياد هيو، جيڪي ان انقلاب تي ليڪچر ڏيندا هيا، تقريرون ڪندا هيا، لکندا هيا ۽ سرخ انقلاب.......سرخن جو به هڪ دور هيو، گهڻا غير سرڪاري تنظيمن ۾ فٽ ٿيا، گهڻا پنهجون تنظيمون به ٺاهي ويٺا، مان مسلسل 17 آڪٽوبر تي سوچي رهيو آهيان ته هاڻي انقلاب جو ڇا ٿيندو، ڇا انقلاب، انقلاب جون ڳالهيون سراب ۾ ڊڪڻ برابر هيو، ڇا اياز اهڙي شيءِ اڳ ئي محسوس ڪري ورتي هئي ۽ ڪميونزم کان پاڻ کي الڳ ڪري ڇڏيو ۽ پنهنجي جيءَ کي اسلام سان جوڙي ڇڏيائين ۽ پروفيسر غلام مصطفيٰ جي هت تي بعيت ڪيائين ۽ ان ۾ سڄو ڪردار محمد موسيٰ ڀٽو جو هيو، جنهن شيخ اياز جي ان مذهبي لاڙي جي حوالي سان هڪ ڪتاب به لکيو هيو، ان ڪتاب جو نالو “شيخ اياز جا آخري ڏهه سال” هيو.

مان اڪثر سوچيندو آهيان ته شيخ اياز ڪنهنکي ڪنهنکي پنهنجي شاعريءَ ۾ گاريون ڏنيو آهن، هن جي ڪتاب “راج گهاٽ تي چنڊ” ۾ هي سٽون اڄ به موجود آهن ته:

شبدڪوش ۾ لفظ نه آهن

ڪچيون گاريون آهن

اياز پنهنجي ڪاوڙ جو اظهار پنهنجي شاعريءَ ۾ ڪري ويو آهي، پر ان جا پيرا ڪير کڻندو، گهٽ ۾ گهٽ محمد ابراهيم جويو ته ائين نه ڪندو، نه وري تاجو جويو، جيڪو شيخ اياز جي ڪتابن جا نوٽس ٿو لکي، پر ڪتابن جا ته ٽائيٽل ئي غلط ٿا ڇپجن، نوٽس تي ڪيترو اعتبار ڪبو، ڇا اهڙيون ڳالهيون ادل سومرو جهڙو ماڻهو ٻڌائي سگهندو، انور پنجواڻيءَ کي به ٿي سگهي ته اهڙن ڪجهه پيش منظرن ۽ پس منطرن جي ڄاڻ هجي، مونکي پڪ آهي ته ماڻهو تڏهن ڳالهائيندا جڏهن هنن جا ٻئي دماغ پاڻ ۾ وچڙندا، جڏهن دماغ وچڙبا ته سچ ٻاهر ايندو، شيخ اياز پنهنجي ڪتاب “ڪَتين ڪَرموڙيا جڏهن” ۾ هڪ بيت لکيو هيو ته:

ماڻهوءَ منجهه مرون، ڏند ڇپائي ٿو رکي

جيڏو هن سا وڙ، ڪندين توکي گرکندو

مونکي ياد اچي ٿو، شيخ اياز پنهنجي آتم ڪٿا جي جلد ٻئي ۾ فيض تي اها تنقيد ڪئي آهي ته فيض پنهنجي نظم “ڪتي” ۾ عوام جي تذليل ڪئي آهي، هن عوام کي ڪتي سان علامتي انداز ۾ ڀيٽيو آهي، پر مان سوچيان ٿو ته پاڻ اياز به ته مٿي ماڻهوءَ جي مرونءَ هجڻ ڏانهن ڌيان ڇڪايو آهي ته ڪي ڪي ماڻهو اندر جا مرون ٿين ٿا.

مان سچ ٿو چوان هي جيڪو ڪجهه مون لکيو آهي، اهو لکڻ ئي نه پيو چاهيان، پر ٻن دماغ جي ويڙهه جو نتيجو اهو آهي ته ڳالهيون پيٽ ورن ۾ وڌي وڻ ٿي ويون آهن، مان ڪوشش ڪيان ٿو ، پنهنجي ڳالهه ڏانهن اچان ٿو، 17 آڪٽوبر منهنجي زندگيءَ جو يادگار ڏينهن آهي، اهو انقلاب جو مهينو آهي يا نه پر مون لاءِ انقلابي مهينو آهي. 17 آڪٽوبر تي مان ڪراچيءُ ڏانهن روانو ٿيو هوس، منهنجي بيگ ۾ 4 ڪتاب هيا:

شيخ اياز جو وڄون وسڻ آيون

نهروءَ جو Discovery of India

آزاد جو India wins freedom

۽ شاهه جو رسالو

هن وقت مون وٽ ڪتابن رکڻ جي جاءِ ناهي، مان پنهنجي لائبريري شڪارپور ۾ ڇڏي هئي، رڳو اهي چار ڪتاب گڏکنيا هيا، وري هتي هڪ ٻي لائبريري تيارٿي چڪي آهي، هاڻي ٻنهي کي ملائيندس ته چڱا خاصا ڪتاب ٿي وڃن ٿا، اها ئي منهنجي ملڪيت آهي، اهو ئي منهنجي جمع پونجي آهي، بهرحال، آڪٽوبر مون لاءِ انقلاب جو مهينو آهي، ٻين لاءِ هجي يا نه، ٻيا ائين سوچن يا نه، مان ائين سوچيان ٿو، ائين آهي به، ٻين جي لاءِ باقي يارنهن مهينا آهن، مون لاءِ هي مهينو انقلاب جو مهينو آهي. هي مهينو منهنجو مهينو آهي. پر مونکي 5 سيپٽمبر تي ڪنهن ياد نه ڪيو، ائين اڳ ته ڪڏهن به نه ٿيو آهي، هن دفعي ڇو ٿيو.... وقت تيزيءَ سان گذري رهيو آهي.

ڪالهه 22 آڪٽوبر هيو، اتفاق جي ڳالهه آهي يا نه، ڪالهه واري تاريخ تي نادر شاهه ڄميو هيو، چون ٿا، هن جي ڪري ئي سنڌ ۾ ”گهوڙا گهوڙا“ وارو پهاڪو مشهو ٿيو، هڪ طرف نادر شاهه جهڙو ڦورو ۽ ظالم پيدا ٿيو ته ٻئي طرف ساڳي ڏينهن تي ڪالهه  22 آڪٽوبر 1975 تي برطانيه جو جڳ مشهور تاريخ نويس آرنلد جي ٽائن بي مري ويو هيو، جنهن study of history ٻارنهن جلدن ۾ لکيو ۽ دنيا جي تهذيبن جي عروج ۽ زوال جي تاريخ لکي ۽ هميشه لاءِ تاريخ ۾ روشن ستاري جهڙو ماڻهو بڻجي ويو. مان سوچيان ٿو، ڪهڙو ته عجيب اتفاق آهي، هڪ ئي ڏينهن تي خير ختم ٿئي ٿو ۽ شر شروع ٿئي ته پر شروعات ۽ خاتمي وارا لفظ ته بيڪار آهن، تاريخ ته مسلسل وهڪري جو نالو آهي، ڪجهه واقعا پنڊ پاهڻ ٿي وڃن ٿا، جيڪي رقم ٿين ٿا، جيڪي رقم نٿا ٿين، اهي اسان وٽ ڏند ڪٿائن ۾ تبديل ٿي وڃن ٿا، پر اسان وٽ ته تاريخ ۾ به ڏند ڪٿائون آهن، اهي رقم به ٿيل آهن، ڇا ٿو ڪري سگهجي، شايد اهو به هڪ وهڪرو آهي، هي هڪ اهڙو وهڪرو آهي، جيڪو درست ڊائريڪشن ۾ نٿو وهي، پر شايد هڪ ڏينهن ڪنهن صاف ۽ شفاف وهڪري سان ملي ڪري، صاف ۽ شفاف ٿي وڃي، پر ان ۾ وقت گهربل آهي، اهو ڪڏهن ٿيندو، اها پڪ آهي ته گهٽ ۾ گهٽ مان ته نه هوندس، پر ايندڙ نسل اهو صاف وهڪرو ڏسي سگهندا، اميد رکڻ بهتر آهي، بجاءِ ان جي جو اسين ڪا مايوسي ڦهلايون، اڳ ئي اسان جا ماڻهو مايوسين جي ڌٻڻ ۾ ڦاسايا ويا آهن، ڪو لنگهه ئي نٿو ملي ، سڀ رستا ۽ شاهرائون بند ڪيا ويا آهن، مونکي شيخ اياز جو هڪ نظم ٿو ياد اچي:

اي آزادي

توڏانهن ڪوئي شاهي رستو نٿو اچي

فقط سوڙها پيچرا وڃن ٿا

۽ منهنجي ڏيهه ۾ سڀئي

شاهي رستي تي

وڃي رهيا آهن

۽ مان سوڙهي پيچري ۾

منجهي موٽي رهيو آهيان

ڇو ته مونکي ڪوئي

 سونهون به نه آهي

ساٿي به نه آهي

اي آزادي

مان پوءِ به شاهي رستي کان

گهٻرايان ٿو

ڇو ته اهو توڏانهن نٿو اچي

  

اختتام:

  

مونکي خبر ناهي ڇا لکڻو هيو ۽ ڇا لکي ويس، جڏهن به ٻه دماغ پاڻ ۾ الجهندا آهن ته نتيجو گهربل نه ملندو آهي، ڪنهن به فيصله ڪن نتيجي تي پهچڻ جي لاءِ دماغن جو هڪ ٿيڻ ضروري هوندو آهي، جيستائين دماغ هڪ نه ٿيندا، تيستائين، ائين ئي ماليخوليائي قسم جون شيون جنم وٺنديون، پر اهو ضرور سوچڻ گهرجي ته جيڪو ڪالهه هيو، اهو اڄ ناهي، ۽ اسان جي اڄ، سڀاڻي جي ڪالهه ئي آهي، پوءِ ڇو نه اڄ کي بهتر بڻايون ته جيئن ڪالهه به بهتر ٿي سگهي

______________

Published in Daily Ibrat Hyderabad October 26, 2012

حسام ميمڻ

22آگسٽ 2012

محترمه جون مهربانيون 

اتر سنڌ جي شهرن جي سردي ته عروج تي هوندي آهي، پر گرمي به ڏسڻ وٽان هوندي آهي، انهن ڏينهن ۾شڪارپور جي  گرمي به اهڙي هئي جو ڪانوَ جي اک پئي نڪتي، مان ٽاڪ منجهند جو عرشيءَ واري ڪيفي تي ويٺو هوندو هيس، اڃا انٽرنيت کي آئي شهر ۾ مس مس ٻه ٽي سال ٿيا هيا، اسان جي ايم اي انگريزيءَ جو پاسنگ سال به 2000 هيو، اها به فائينل ۾ ڇڏي هئي، هيو ڪو ڳاراڻو، جنهن ڳڻتي ءَ ۾ اها به اڻپوري ڇڏي، توڙي جو شوق ۾ داخلا ورتي هئي ، پر جنهن Godot جو انتظار هيو، اهو ملي نه سگهيو، ائين پئي لڳو مان به ڄڻ waiting for Godot جو ڪردار هجان، جنهن جنت جي ڪڍ پيس، اها به inferno ثابت ٿي، امداد سومرو سان به انهن ئي ڏينهن ۾ ملاقات ٿي هئي، شڪارپور ۾ ڪنهن هندو ناريءَ تي اسٽوري ڪرڻ آيو هيو، زاهد نون معرفت ديوان جي هوٽل ٿي مليو هيو، هو ڪجهه پڇڻ آيو هيو، جيڪو مان هن کي ٻڌائي نه سگهيو هوس، يا هو مونکان پڇي نه سگهيو هيو، ائين زندگيءَ جا داستان رهجي ويندا آهن، ڳالهيون ڪرڻ به چاهي پر ماڻهو ڪري ناهي سگهندو، اهي ئي ڏينهن هيا، جڏهن طارق قريشي حيدرآباد ۾ چوندو هيو ته هو مون تي ناول لکي رهيو آهي، زمانا لنگهي ويا، وقت جو ولوڙو آيو، سڀ ڪک پن ٿي ويو، طارق خود ناول بڻجي اخبارن جي زينت ٿيڻ لڳو،  امداد سکر ڇڏي حيدرآباد وسائي، ، مان الائي ڪٿي اچي ويس، ڳالهيون وڌي وڻ ٿيون، وري اهي وڻ ڇڻجي، سڪجي به ويا،  ، لکڻ لاءِ ڪافي اسٽوريز، انٽرويو ۽ آرٽيڪل عبرت جي زينت بڻبا هيا، هڪ کان هڪ نئين موضوع تي لکڻ جي ڪوشش هوندي هئي، ان ڪري اسٽوريزي جي ڳولها به گهڻي هوندي هئي، انهن ڏينهن ۾ مونکي ياد آهي، امداد سومرو سکر ۾ عبرت جو بيورو چيف هوندو هيو، عبرت پيج  اي جي چانڊيو سنڀاليندو هيو، ۽ انچارج ايڊيٽر جامي چانڊيو ٿيو هيو،

مان شڪارپور ۾ هوندو هيس، مشرف جي حڪومت هئي، شوڪت عزيز ٿي سگهي ٿو ماڻهن کان هاڻي وسري به ويو هجي، پر اهو ان وقت گهڻو ڪري پاڪستان جو وزير اعظم هيو، ميري عزيز هم وطنو  جي جمهوري آمريت هئي، ۽ محترمه بي نظير ڀٽو ان وقت دبئيءَ ۾ پاڻ مرادو جلاوطنيءَ ۾ هئي، انهن ئي ڏينهن ۾ مان سوچيو هيو ته شڪارپور جي سياستدانن تي ڪتاب لکندس، ان ئي پس منظر ۾ مان ڊان جي ڪهنه مشق رائيٽر ڪائوسجيءَ سان ٿورو گهڻو رابطي ۾ آيو هوس، ۽ هن جا آرٽيڪل پڙهندو هيس ۽ کيس ان جو فيڊ بيڪ ڏيندو هوس ۽ هو به وقت سر جواب ڏيندو هيو، ڪائوسجيءَ هڪ سوال جي جواب ۾ چيو هيو ته جيڪڏهن شڪارپور جي سياستدانن جي باري ۾ ڪتاب لکڻ چاهيان ٿو ته 1988 کان وٺي اخباري آرٽيڪل ۽ سياسي اسٽيٽمينٽ ڏسي وٺان، هن جي نظر ۾ ان وقت ڪا خاص شيءِ نه هئي سواءِ اخبارن جي پر هن ته اهو ئي چيو هيو ته شڪارپور جي سياست 1988 کان شروع ٿئي ٿي، ان ڪري 1988 کي بنياد بڻايان ۽ مان به هن جي راءِ سان متفق ٿيو هوس.پر وري ڪجهه خفن ۾ ڦاسي پيس، ڪتاب واري ڳالهه اڌ ۾ رهجي وئي ته بس رهجي ئي وئي، جيڪا اڃا تائين پوري ڪري نه سگهيو آهيان، وقت سان گڏ خيال به مٽجن ٿا، هر شيءِ تبدلي ٿئي ٿي، ڪيفي تي ويهڻ معمول هوندو هيو، اخبارون پڙهڻ، انٽرنيٽ واري آواراگردي (surfing) ۽ لکيدر تي دوستن سان ڪچهريون ڪرڻ ، ڪتاب پڙهڻ، اسٽوريزي ڪرڻ، نيون شيون تلاش ڪرڻ، گهمڻ گهتڻ ۽ بحث مباحثا، نوجوانن کي ايڪٽو ڪرڻ جا رستا ڳولهڻ، انساني حقن ۽ ايمنيسٽي جي اشوز تي گهري نظر رکڻ، مطلب ته اهڙا ئي خيال هوندا هيا ۽ مان هوندو هيس، نيون شيون تلاش ڪندي ڪندي، مونکي محترمه بينظير ڀٽو جي ذاتي اي ميل هٿ لڳي، جنهن وقت مان محترمه سان پهريون ڪانٽيڪٽ ڪيو هيو، ان وقت مون واري انگريزي به اهڙي ڀڳل ٽٽل هئي، جيئن غزل جي ڀيٽ ۾ نثري نظم، ڀلي ماڻهو ان کي ڪيترو به ڇرڪائيندڙ چون پر ان ۾ اهو ردم نه هيو، ان جو مونکي پورو پورو احساس هيو. بلڪه نثري نظم کان به چٽ هئي، مون واري انگريزي، ڪاڏي محترمه ۽ ڪاڏي مان، ڪو کوڙو ئي نه پيو لڳي ته مان کيس اي ميل ڪندس  ۽ هوءَ ڪو جواب ڏيندي، پهريان ته مونکي ائين لڳو ته جيڪا اي ميل هٿ لڳي آهي، اها هوندي ئي نه،  مان به اي ميل ڪري وساري ڇڏيو ته ڪو جواب ايندو، پر جڏهن جواب آيو ته سچ ۾ خوشي ٿي ۽ اهو احساس ٿيو ته هروڀرو به ڪنهن مان آسرو نه لاهي ويهجي، شيون پنهنجي وقت تي ئي ٿينديون آهن، ڪيئن ٿينديون آهن، ان جو پتو نه هوندو آهي، توڙي جو قسمت جهڙي شيءِ مونکي ڏندڪٿائي قصي جهڙي لڳندي آهي، پر اڄ امان ان شيءِ  کي قسمت کان سوا ٻيو ڪجهه چئي به نٿو سگهان، بلڪل اهڙي قسمت جهڙوڪ يوناني ڏندڪٿا جهڙي هجي، مان هن کي اهو لکيو هيو ته منهنجو والد صاحب ڀٽي صاحب کان وٺي پيپلزپارٽيءَ کي ووٽ ڏيندو اچي ٿو، پر هن ڪڏهن به ميراڻي صاحب جي بنگلي تي حاضري ناهي ڀري، نه ئي ميراڻي صاحب کيس سڃاڻي ته هي به ڪو منهنجو ووٽر آهي، مان محترمه کي چيو هيو مان هڪ اهڙي پيءُ جو پٽ آهيان، جيڪو فقط ۽ فقط جيئن ڀٽو ۾ يقين رکي ٿو ۽ هن لاءِ ٻي ڪا به پارٽي معنيٰ نٿي رکي، مان به کيس اهو چيو هيو ته مان به الائي ڇو ڪنهن به بنگلي تي وڃڻ کان لنوائيندو آهيان، الائي ڇو دل ٻڏي ويندي آهي، هيءَ اي ميل فقط انڪري، ڪري رهيو آهيان ته جيئن اوهان کي اهو پتو پوي ته پيپلز پارٽيءَ جا اصل ڪارڪن ڪهڙا آهن ۽ جيڪي ظاهر آهن ، اهي ڪهڙا آهن، اسان جو شهر تباهه ٿي رهيو آهي، ماڻهن جا مسئلا عروج تي آهن ۽ نمائندا نظر ئي نٿا اچن، گندگي، افراتفري، امن امان، ڪارو ڪاري، مطلب ته کوڙ سارن مسئلا لکيا هيا، جنهن ۾ روين تي به لکيو هيو، ۽ کيس چيو هيو ته  جي اهي حال رهيا ته پوءِ هن عوام جو ۽ عام ووٽر جا مسئلا ڪير حل ڪندو ، اوهان اهڙن مامرن تي نظر رکو ۽ اسان جي شهر تي ٿورڙو غور فرمايو ۽ اهي نمائندا جيڪي هتان چونڊبا آيا آهن انهن کي هدايتون جاري ڪيو ته اهي پنهنجي پنهنجي تڪ جي مسلئن تي غور ڪن. مون ڏي پهريان هڪ آٽوميٽيڊ جواب آيو ته اوهان جو ميسيج ملي ويو آهي ، اوهان جي مهرباني. هڪ ٻه ڏينهن رکي ، هڪ ذاتي اي ميل آئي، جنهن ۾ محترمه مونکي “مسٽر ميمڻ ” ٿي ڪري مخاطلب ٿي ۽ مان پريشان ٿي ويس، پنهنجي آڱر ۾ چڪ به پائي ڏٺو هيو ته ڪٿي خواب ته نٿو ڏسان، پر اها حقيقت هئي، هن چيو ته جيڪي به مسئلا کيس مون ٻڌايا آهن، انهن تي غور ڪيو ويندو ۽ واسطيدار ماڻهن کي هدايتون به جاري ڪبيون ته جيئن مسئلن جو حل نڪري سگهي.

مان موٽ ۾ کيس مهرباني لکي ۽ پوءِ مان اي ميل جو هڪ سلسلو شروع ڪيو، اي ميلز ڪندو رهيس، جواب ايندا رهيا، اڳتي هلي مان هڪ اڌ دوست سان ڳالهه ڪئي، پر انهن مذاق سمجهي يا ڊاڙ سمجهي ڪَن نه ڌريو، مان اها ڳالهه اقبال ڏيٿو سان به ڪئي، جيڪو ان وقت ايمنيسٽي انٽرنيشنل جو پاڪستان لاءِ سيڪريٽري جنرل هيو، هن صاحب پهريان پهريان چيو ته “واه”، ٻئي ڏينهن تي مونکي چيائين ته کيس اي ميل ايڊريس ڏيان، پوءِ مون کيس اي ميل ڏئي ڇڏي، هن به محترمه سان رابطو ڪيو، هن جو ڪم هيو انساني حق هن وري ان ڌنڌي کي ورتو ۽ محترمه ڏي اهو لکندو رهيو ته محترم آصف علي زرداريءَ کي ضمير جو قيدي قرار ڏينداسين ۽ اهي ڪوششون هلي رهيون آهن، مان پنهجو سلسلو جاري رکيو، هن پنهجو، هن کي ڇا ڪرڻو هيو، مونکي پتو نه هيو، پر ايترو پتو ضرور هيو ، جيئن لطيف سائينءَ جو بيت آهي ته:

سڀئي سهاڳڻيون، سڀني ڳچيءَ هارَ،

پسڻ ڪارڻ پرينءَ جي، سهسين ڪن سينگار،

ڍولو تنهين جي ڍار، هيٺايون هلن جي!

هڪ ڏينهن اوچتو مهنجا ترا لڳي ويا، جڏهن شام جو گهر پهتس ته گهر وارا وڪوڙي ويا ۽ پڇڻ لڳا ته مان ڇا ڪيو آهي، مان محترمه بينظير کي ڇا لکيو آهي، مان هنن کي چيو ته مان ڪجهه به غلط نه ڪيو آهي اوهان پريشان نه  ٿيو، هنن کي اهو ڊپ ورائي ويو ته هاڻي خبر ناهي ته منهجو ڇا ٿيندو، مان الائي ڪهڙو غلط ڪم ڪيو آهي،  هنن کي بس ڦڦڙي هئي، مان گهر وارن کان پڇيو ته ٿيو ڇا آهي،  اوهان کي  ڪنهن ٻڌايو ته مان محترمه کي ڇا لکيو آهي، هنن جواب ڏنو ته ڪجهه مائٽ آيا هيا، جيڪي پيپلزپارٽيءَ ۾ آهن ۽ چئي ويا آهن ته هو وري رات جو ايندا ۽ مونسان ملندا، هنن کي ڪجهه ڳالهائڻو آهي، پوءِ وري اهي آيا، ملاقات ٿي، حال احوال ٿيا، مان حيران ان ڳالهه تي هيس ته هي جيڪي اڳ ڪڏهن به اسان ڏي نه آيا آهن، آخر هي ڪيئن آيا، پوءِ مائٽن ٻڌايو ته “ميراڻي صاحب مونکي ياد ڪري رهيو آهي، هو ملڻ ٿو چاهي، مونکي کائنس پڇيو ته هو ڇو ٿو ملڻ چاهي، خير ته آهي، هنن ٻڌايو ته محترمه هنن کي چيو آهي ته هو مون سان ملن، مون مائٽن کي چيو ته ٺيڪ آهي، اوهان ڀلي وڃو سائين، دلجاءِ ڪيو ، مان پاڻ ئي ميراڻي صاحب جن وٽ حاضري ڀريندس، مائٽن چيو ته مان هنن سان گڏ وڃان، پر مان هنن سان وڃي نه سگهيس، وري ٻٽن ڏينهن کان پوءِ  پريل مري (ان وقت صحافي هيو ۽ پيپلز پارٽيءَ جو ڪارڪن به هاڻي اين جي او جي دنيا جو ماڻهو آهي، ۽ تازي جيڪا ملاقات ٿي هئي ڪراچيءَ ۾ ان ملاقات ۾ لڳو ته پريل جي دنيا به تبديل ٿي چڪي هئي، هو ووٽ ته کڻي پارٽيءَ ئي ڪري پر هاڻي پريل اهو پريل نه هيو) آيو گهر ۽ چيائين ته مونکي ميراڻي صاحب جن مونکي ياد ڪري رهيا آهن، پوءِ مان هن سان گڏجي هن جي بنگلي تي ويس، اهو پهريون ڀيرو هيو جو مان ميراڻي صاحب جي بنگلي تي ويو هوس، اتي تر جا بيون سياسي شخصيتون به موجود هيون، جيئن اتي پهتس ته پريل ميراڻي صاحب جن کي ٻڌايو ته مان حسام آهيان، پوءِ ميراڻي صاحب جن مونسان نويڪلائيءَ ۾ حال احوال ڪيا، دعا سلام کان پوءِ چيائون ته هنن کي محترمه فون ڪري مون لاءِ ٻڌايو آهي ته مسٽر ميمڻ سان ملان، ميراڻي صاحب مونکان پڇيو ته ڪير آهيان، ڪهڙن ميمڻن مان آهيان، مون کيس پنهنجو نالو ٻڌايو ۽ والد صاحب جو، نه مونکي پيو سڃاڻي ۽ نه منهنجي والد صاحب کي، ظاهر آهي، هڪ ليڊر کي هر ڪوسڃاڻي پر ليڊر ڪٿي ايترن ماڻهن يا ووٽرن کي سڃاڻي، بيو ته سڃاڻپ تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ڪو ميل ميلاپ هجي، اهڙي ڪا صورتحال هئي ڪونه، پر ميراڻي صاحب جن مونکي گهرايو، نويڪلائيءَ ۾ حال احوال ڪيو، ان سڀني شين لاءِ مان محترمه جو شڪر گذار هيس، نه ته ميراڻي صاحب جن پنهنجي مصروفيتن مان ايترو وقت شايد ڏئي نه سگهن ها.

ميراڻي صاحب جن ٻه ٽي هدايتون مونکي به ڪيون ته مان بجاءِ محترمه ڏي اي ميل ڪرڻ جي سندن اچي ملان يا رابطو ڪيان، ٻي ڳالهه هو اها به پڇندا رهيا ته مان اي ميل ڪٿان آندي، استاد بخاريءَ جي گيت مثل ته“ جيڪو ٿيو سو خوب ٿيو، ياد ماضي دل نه ڪر جيڪي ٿيو سو خوب ٿيو”، مان انتهائي خوش ٿيس، ميراڻي صاحب جن چيو ته آئنده مان هنن سان رابطي ۾ رهان، ۽ جڏهن هنن جو وقت آيو ته هر ممڪن ڪوشش ڪبي ته مسئلا حل ڪجن ، off the record ۽ on the record کي بيان ڪرڻ جي ضرورت گهٽ آهي، محترمه سان منهنجو ڪانٽيڪٽ ڪجهه عرصي تائين رهيو، پر وري پنهنجو پاڻ ۾ ٽٻي هنئين ته گم ٿي ويس، رابطا بي ربط ٿي ويا، شڪارپور ڇڏي ڪراچيءَ پهتس، هر شيءِ وسري وئي،  تان جو محترمه پاڪستان اچي پهتي، جڏهن هوءَ پاڪستان پهتي ته دل کي جهڙوڪ هڪ آٿت مليو ته هاڻي سنڌ سنوربي، هاڻي ڪجهه نج ڪجهه اسان جا ماڻهو وري ساهه کڻندا، گهٽ ۽ ٻوسٽ وارو ماحول گهڻي حد تائين ڪنٽرول هيٺ ايندو، پر اها ڪنهن کي خبر ته محترمه هن دفعي اچي ئي شهادت ماڻڻ ٿي، 18 آڪٽوبر وارو واقعو سنڌ ته ڇا پوري پاڪستان لاءِ پاڪستان ته ڇا پر پوري برصغير ۽ دنيا لاءِ هڪ ڪارو باب رقم ڪندو، ڪنهن سوچيو به نه هيو ته هن سان اهڙو ظلم ٿيندو، پر محترمه کي پتو هيو ته هن جي پويان ڪهڙا ماڻهو هٿ ڌوئي ڪڍ پيا آهن، اڄ دل ڀرجي آئي آهي، اسان اهو ٻڌو هيو ته جڏهن ڀٽي صاحب کي شهيد ڪيو ويو هيو ماڻهن جي گهرن ۾ تڏا هيا، اسان اهو ٻڌندا آيا هياسين پر ساڳيا منظر پنهنجي گهر کان وٺي ٻين جي گهرن تائين ائين نيڻ اشڪبار رهيا، منهنجي خواهش هئي ته  مان هن جو انٽريو ڪندس، پر محترمه مونکي چيو ته جيئن ته هوءَ دبئيءَ ۾ آهي، انڪري، انٽرويو ممڪن نه هيو، يا ته هوءَ پاڪستان اچي يا مان دبئيءَ وڃان، هوءَ پاڪستان آئي ته پتو نه پيو ته ايڏو وڏو سانحو ڪيئن ٿي ويو، خواب دٻجي ويا، هر شيءِ جهڙوڪ ڪک پن ٿي وئي، مونکي اهو سڀ ائين لڳندو آهي جهڙوڪ هوءَ يونان جي ڪا ديوي هئي ۽ هن جي ڪردار ۽ ليڊرشپ جا چرچا تاريخ تي وڏي عرصي تائين پنهنجي ڇاپ قائم رکندا ۽ هيءَ جيڪا حڪومت اڄ برسرِ اقتدار آهي، اها سموري محترمه جي مرهونِ منت آهي، پر مان اها ڳالهه وثوق سان ڪري سگهان ٿو ته محترمه جهڙو ليڊر شايد صدين تائين پي پي جي نصيب ۾ اچي نه سگهي، هن جو خال ڀرڻ ناممڪن آهي، اها محترمه هئي، جيڪا هر ماڻهوءَ جو قدر ڪندي هئي، هوءَ سمورن ماڻهن کي جواب ڏيندي هئي، سڀني سان رابطو رکندي هئي، انهن جو خيال ڪندي هئي ۽ پريان ويهي به ماڻهن جا مسئلا حل ڪندي هئي، هوءَ اکيون بند ڪري ويهڻ واري خاتون يا ليڊر نه هئي، هوءَ بي نظير هئي، تڏهن ئي ته هن مونکي چيو هيو ته جيئن ته هن جو انٽرويو مان شڪارپور مان ويهي ڪري نٿو سگهان، هن مونکي هڪ ايم ميل ۾ دبئي اچڻ جي دعوت به ڏني هئي ، پر اهو مون لاءِ ممڪن نه هيو، تنهنڪري، هن مونکي چيو ته في الحال مان فوزيا وهاب جو انٽرويو ڪيان، پوءِ مان فوزيا وهاب جو انٽريو ڪيو هيو، جيڪو عبرت جي ڪلر ايڊيشن جي زينت بڻيو هيو ۽ فوزيا وهاب جي گهر مونکي فاروق سومرو وٺي ويو هيو.

هي يادگيرون لکڻ جو مطلب اهو آهي ته ليڊر اهو جيڪو طمع نه رکي، ليڊر اهو جيڪو عام ۽ خاص کي ٻڌي ۽ انهن جي مفادن  لاءِ جدوجهد ڪري، ليڊر اهو، جيڪو قدردان هجي، ليڊر اهو جيڪو nepotism جو شڪار نه هجي ته رڳو پنهنجن کي ورسائڻو آهي ، ليڊر اهو جيڪو حت الامڪان ڪوشس ڪري ته ڪنهن کي به نقصان نه رسي، ليڊر اهو جيڪو بدلو نه وٺي، محترمه جا لفظ محترمه جي پٽ بلاول بيان ڪيا هيا، جيڪي هاڻي ميڊيا تي مذاح ۽ طنز ۾ تبديل ڪيا ويا آهن ته Democracy is the best revenge انهن لفظ جي معنيٰ کي عملي روپ ڌارائڻ جي ضرورت آهي، پر اها شيءِ ذاتي مفاد ۽ ڪرسيءَ جي musical chair کان گهڻي مٿي ۽ ماورا آهي،  ليڊر اهو جيو واقعي ليڊ ڪري، ليڊرشپ جي بحراني دور ۾ محترمه جهڙن ليڊرن جو ياد اچڻ سڀاويڪ آهي !

memonhisam@yahoo.co.uk

Of AG Chandio (journalist, street theatre artist, writer etc)

AG Chandio (b. 31 October 1961 d. 28 May 2007)

اي جي مونکي معاف ڪجانءِ...!

ڪجهه ڏينهن اڳ امدا د سومرو فيس بوڪ تي پنهجي ڪور فوٽو ۾ اي جي چانڊيو جي تصوير رکي، جنهن کي ڏسي دل صفا ڀرجي وئي، مان به اها تصوير کڻي امداد جي ٿورن سان پنهنجي فيس بوڪ تي ڪور بوڪ طور رکي ڇڏي ۽ ڪجهه تاثر لکيا، جيڪي هيئن هيا:

“اي جي چانڊيو هڪ گهڻ لکڻو صحافي، اسٽيج اداڪار ۽ انسان دوست ماڻهو ۽ پيارو دوست هيو، توڙي جي اها ويل هن جي وڃڻ جي نه هئي پر هو، پوءَ به ڏور هليو ويو ۽ هاڻ اسان جون اکيون جهانوريل آهن، ڇو ته اسان هن کي ڏسي ڪو نه ٿا سگهون:

اي جي معاف ڪجانءِ!

مان ڏوهي آهيان؛

مان تنهنجي لاءِ لکي نه سگهيس.

مون وٽ لفظ ئي ناهن،

هڪ لفظ به ڪڇي نه سگهيس،

منهنجا دوست!

تون ياد ايندو آهين،

توکي محسوس ڪندو آهيان،

ڇو ته توسان پيار ڪندو آهيان!

اي جي معاف ڪجانءَ!”

 ڪافي دوستن ڪمينٽس ڪيا ، ڪجهه هتي پيش ڪرڻ جهڙا آهن:

دل وارو ماڻهو، گهڻو وقت گڏ گذاريو، ليلا رام معرفت تعارف ٿيو ۽ ان لمحي ئي ڄڻ پراڻا دوست لڳاسين. واهه جي ماڻهوءَ جي تصوير رکي اٿئي حسام، صفا ماري وڌءِ. (رحمت الله ماڃاٺي)

اي جي چانڊيو پنهنجي Street Theatre  واري وابستگيءَ جي ڪري هميشهه ياد ڪيو ويندو (رمضان شورو)

هائو، هي منهجو به بهترين دوست هيو. مان پنهنجي ٿيئٽر پرفارمنس جي سرگرمين جي شروعات هن معرفت ئي ڪئي. مون لاءِ اها اعزاز جي ڳالهه آهي ته سنڌي ٿيئٽر جي 125 سيليبريشن  جي حوالي سان جيڪو SPO طرفان پروگرام ڪيو ويو، ان ۾ مان به هيس ۽ اهو سڀڪجهه حيدرآباد ۾ ٿيو. مون لاءِ اها به سکڻ جي حوالي سان هڪ شاندار شيءِ هئي ته ان جي رپورٽ مان ئي تيار ڪئي هئي. اي جي! تون ياد اچين ٿو ۽ سماج جي تبديليءَ جي حوالي سان جيڪو تون ڪوششون ورتيون ، اڄ به انهن جي ضرورت آهي. (ڪاشف صديقي)

سائين اي جي چانڊيو اسانجو دوست ۽ ساٿي پنهنجي حياتيءَ جون آخري گهڙيون اسان سان گڏ گذاريون ۽ پاڻ گڏجي مرڻ کان ڪجهه ڪلاڪ اڳ انڊين فلم بازار ڏٺي هئيسين. (اسد سومرو)

اي جي چانڊيو جي ڊائريڪشن ۾ مان به ڪم ڪيو آهي ۽ مونکي فخر آهي. مرحوم تمام جلد اسان کان وڇڙي ويو . مان هن جي هڪ اين جي او واري پراجيڪٽ ۾ “ما ڪاري نه آهيان” ۾ ڪم ڪيو. (شمشاد غوري)

اي جي چانڊيو من موجي ماڻهو هو، هو جهڙو بهترين ساٿي ورڪر هو، تهڙو ئي من گهريو دوست به، صحافت هن جو شوق ۽ ٿيٽر هن جو جنون هيو، اسان ۾ پڻ اتساھ ارپيندڙ اي جي ئي هيو، جو اسان حيدرآباد جي رستن تي ٿيٽر ڪرڻ کا ڪڏهن به ڪيٻائيندا نه هئا سين، اي جي ڪڏهن به نه وسرندو. (علي زاهد)

اي جي جهڙا انسان قومن ۾ صدين ۾پيدا ٿيندا آهن، هي اسان جهڙن اڀرن جو اتساه هيو. (مولائي ملاح)

اي جي انتهائي پيارو ماڻهو هيو، پر اسان وٽ ويسر جو عارضو آهي، بس، ڪي ڪي شيون نعري واري انداز ۾ ياد رهنديون آهن، پر هن ماڻهوءَ جو پنهنجو هڪ منفرد انداز هيو، پراڻي وحدت ڪالوني کان وٺي ڪراچيءَ تائين گڏ گهمياسين. آخر ۾ هن يار ڪجهه وقت کان پراڻي وحدت ڪالوني ڇڏي حيدرآباد وارو ٽنڊو وسايو. هن وٽ سور هيا، پر دل جو کليل ۽ شفيق قسم جو ماڻهو هيو، مان ههڙا ماڻهو گهٽ ڏٺا آهن، هن کي جڏهن دل دورو پيو هيو ته هن سان شڪارپور مان فون تي رابطو رهندو هيو، پر جڏهن به حيدرآباد ويندو هوس ته پهريان اي جي ڏي فون ڪري هن سان ملندو هوس پوءِ ٻيا ڪم. گڏجي ڪڏهن ڪڏهن گاڏي کاتي ۾ ماني به کائيندا هياسين.

 ڪجهه ڏينهن اڳ مان ٿر کان حيدرآباد پهتس، هڪ ٻئي دوست سان به ملڻو هيو، جنهن سان سالن کان وٺي فون معرفت رابطو رهيو آهي پر ستن اٺن سالن کان ملاقات نه ٿي هئي، ان جو نالو آسي زميني آهي، هو جڏهن فون تي ڳالهائيندو آهي ته هن جو سٻاجهڙو آواز ، مونکي بلڪل هڪ جهور آواز پئي لڳندو رهيو آهي، هن سان ملڻ گهريو ، حيدرآباد ۾ ملياسين، جتي ڪافي دوست هيا. هن سان ملڻ جو مقصد اهو ئي هيو ته ائين نه ٿئي ته وري ٻيهر اسان جو ن اکيون جهانورجي وڃن ۽ هڪٻئي کي ڪڏهن ڏسي نه سگهون، هن سان ملاقات ٿي، گاڏي کاتي ۾ چائنيز تي جهٽ کن ويٺاسين، ٻاهر نڪتاسين موڪلايو،

گاڏي کاتي کان جيڪو رستو ٺنڊي سڙڪ ڏانهن وڃي ٿو، ان رستي جي مهڙ ۾، جيڪو رستو عبرت بلڊنگ ڏانهن ويندو آهي، ٻه ٽي دڪان ڇڏي هڪ ننڍڙو هوٽل هوندو هيو، جڏهن مان شڪارپور کان حيدرآباد ايندو هوس ته عبرت ۾ جهٽ گهڙي گذاري پوءِ ان هوٽل تي اي ڪي ۽ مان ويهندا هياسي، جتي اڪثر منجهند جو مڇي ماني کائيندا هياسين. پر هاڻ اهو هوٽل نه هيو، تبديلي اچي وئي آهي، ان هوٽل جي ڀرسان هڪ شٽر بند هيو ۽ ان تي ساون لفظن ۾ لکيل هيو “مهاجر صوبا”

هاڻي جيڪڏهن اي جي چانڊيو هجي ها ته اهو صدمو به کيس دل کي رسي ها ۽ هن جي تڪليف ۾ اضافو ٿئي ها، مونکي ياد آهي، ڪراچيءَ ۾ ورلڊ سوشل فورم جون سرگرميون هيون، اي جي جڏهن ڪراچيءَ پهتو ته هن فون ڪيو ۽ اسين مليا هياسين، هن مونکي “امان هو مونکي ڪاري ڪري ماريندا”  واري سي ڊي به ڏني هئي ۽ ان کان اڳ اسين خوب گڏ گهميا هياسين. اي جي ڪراچيءَ ايندو هيو ته هو ڪراچي گهمائيندو هيو، هن وٽ هڪ پنهنجو ايجنڊا هوندو هيو، پوري فهرست دل ۾ هوندي هيس ته ڪنهن سان ڪنهن سان ملڻو آهي ۽ ڪنهن کي ساڻ کڻڻوآهي، ڪڏهن  پنڌ ته ڪڏهن رڪشي ۾ گهمندا هياسين.

ائين اسين گلشن اقبال، نيپا، صدر، آءِ آءِ چندريگر روڊ، جيل روڊ کان ڪشمير روڊ تائين گڏجي گهمياسين ۽ ياد آهي ته جنگ پريس ۾ شاهد شاه سان ملڻ ويا هياسين، جيڪو ڪنهن دور ۾ ڪراچيءَ جي عبرت واري آفيس ۾ ڪم ڪندو هيو، ۽ منهنجي هن سان پهرين ملاقت اتي ئي ٿي هئي، پر هاڻ هو جنگ گروپ آف پبليڪيشنس جي The News ۾ ڪم ڪري رهيو هيو. ان سان حال احوال ٿيا، پوءِ اسين گلشن اقبال جي هڪ شادي هال ۾ وياسين، جتي اي جي ڪنهن دوست جي شادي اٽينڊ ڪئي هئي ۽ ان کانپوءِ اسان موڪلايو هيو.

اي جي چانڊيو سان منهنجي پهرين ملاقات روزاني عبرت جي آفيس۾ ٿي هئي، جنهن وقت انچارج ايڊيٽر جامي چانڊيو هيو، اها گهڙي سچ ته مونکي ائين ياد آهي، ڄڻ جهٽ اڳ ئي ملاقات ٿي آهي! جاميءَ ۽ اي جيءَ سان پهرين ملاقات هئي، پر حقيقت اها آهي ته اي جيءَ سان پهرين ملاقات ۾ اهو محسوس نه ٿيو ته ڪا اسان جي پهرين ملاقات هئي، ائين لڳو ڄڻ ڪيئي ڀيرا اڳ ملي چڪا هياسين!

سچ ته هن ماڻهوءَ ۾ مڻيا هئي، هن وٽ پيار هيو، هو هڪ بهترين صحافي هيو، ۽ هن جو journalistic vision ڪافي ڪشادو، لبرل ۽ جامع هيو، اي جي پنهنجي نالي سان ته لکندو هيو، پر ڪافي عرصي کان اعجاز اسڪارپئين جي نالي سان به لکندو هيو.

مان باقائده لکڻ جي شروعات 1992 کان ڪئي، هڪ ئي وقت آرٽيڪل به لکيا، ترجما به ڪيا ۽ شاعري به ، پهريان ٻين اخبارن ۾ لکيو پوءِ عبرت ڏانهن رخ ٿيو ۽ اهڙو رخ ٿيو جو الائي ڇو ٻيو ڪاڏي لکڻ لاءِ دل نه چوندي آهي، توڙي جو هاڻ ڪافي رستا ڪشادا ٿي ويا آهن، ڪافي گهڻا پليٽ فارم موجود آهن، ڪڏهن ڪڏهن آفر به ٿئي ٿي، پر عبرت وارو رومان دوستيءَ جي پيچ ۾ اٽڪيو رهيو آهي، ۽ اٽڪيو ئي رهندو.

هن  ڀيري امداد جڏهن اي جيءَ تي لکڻ لاءِ چيو ته مان يڪدم “هائو” ڪئي، ڇو ته اي جيءَ جو قرض مٿان آهي، مونکي خبر آهي، هي بي ربط آرٽيڪل اهو قرض نٿو لاهي سگهي، پر دل جي ڳالهه اها آهي ته اي جي چانڊيو هڪ سهڻو  ، پيارو، انسان دوست ۽ دلبر ماڻهو هيو، هن دلبر جي چهري کي ڏسي منهنجي اکين ۾ اڄ به پاڻي ڀرجي ٿو اچي. زندگيءَ ۾ گهڻا دوست ٿيا، دوست وري دشمن به ٿيا، پويان ڇرا هڻڻ وارا به ٿيا، مفاد پرست به ٿيا، پر ڪي ڪي اهڙا آهن، جن ۾ واقعي بهار جي بوءِ آهي، اي جي “سر ۾ پکي هيڪڙو” وانگر هڪ يگانو دوست هيو، جنهن جي چهري تي هر وقت مون مرڪ ڏٺي.

هن سان ڪافي ڪچهريون شڪارپور مان فون معرفت ٿينديون هيون، زندگيءَ هن کي به گهڻا سور ڏنا هيا، پر هن پنهنجي سورن جي sublimation اسٽريٽ ٿيئٽر ۽ صحافت ۾ ڳولهي ورتي ۽ پنهنجي ڌن ۾ مصروف رهندو هيو، مونکي ياد آهي، هو جينز تي ڪڙتا پائيندو هيو، اولڊ وحدت ڪالوني، جڏهن هن جي گهر ويندو هوس ته اڪثر هو جڏهن گهران نڪرندو هيو ته پهريان ڌوٻيءَ وٽ هلندو هلندي چوندي هيو: ”حسام، ڪپڙا کڻون ڌوٻيءَ وٽان، پوءِ هلون ٿا”

مونکي ياد آهي، مان بلڪل بي ڊپو ٿي لکندو هيس، ۽ خبرن کي ڊائريڪٽ رفليڪٽ ڪري سڌا سڌا نالا لکي ڇڏيندو هيس، ۽ اي جي فون ڪري چوند هيو “يار، تون نالو ڀلي ڏيندو ڪر، پر ان جي اڳيان “مبينه” لفظ لکي ڇڏيندو ڪر، ان ۾ ماڻهوءَ جو دفاع ٿي ويندو آهي”

اي جي تي باقائده لکڻ جي ضرورت آهي، اي جي لاءِ هي zig zag يادگيريون ڪا وڏي شيءِ ناهن، پر هن جي تصوير کي ڏسي هڪ سور ٿو دل ۾ اڀري ۽ هن جو وڇوڙو 28 مئي تي ٿيو هيو ۽ اڄ 28 مئي آهي، ڪيترا سال گذري ويا، ڪا خبر نه پئي پئي!

 بس، ايترو چوڻ ئي ڪافي آهي ته هو هڪ پيارو ماڻهو هيو ۽ هڪ لازوال پيار وانگر هميشه ياد رهندو !

__________________

This article was published in Daily Ibrat Hyderabad (28 may 2012)

Link of Article: www.dailyibrat.com/Article_Columns/monday3.html

Email:               memonhisam@yahoo.co.uk

Of Saeen Bashir Qureshi

حسام ميمڻ

7 اپريل 2012

سياست جي برموڊا ٽرائنگل مان اڀري ايندڙ بشير قريشي ۽ سندس لاڏاڻو

سائين بشير قريشيءَ جو لاڏاڻو سنڌ ۽ سنڌي ماڻهن لاءِ هڪ وڏو سانحو آهي، هن جي جاءِ ڀرڻ وڏي عرصي تائين انتهائي ڏکيو مرحلو آهي. سنڌ جي هر ماڻهوءَ ان غير وقتي لاڏاڻي جو درد محسوس ڪيو آهي ۽ هر اک آلي آهي.سڄي سنڌ پنهنجو پاڻ دڪان بند ڪري ڇڏيا، ڪن کوليا ته بعد ۾ شرمنده ٿي پاڻ ئي بند ڪري ڇڏيائون.، پر اها ڳالهه قابلِ داد آهي ته جسقم وارن ڪنهنکي دڪان کولڻ يا بند ڪرڻ لاءِ نه چيو، ڪنهن به ڪا به غنڊا گردي يا دادا گيري نه ڪئي ۽ نه ئي اهڙي ڪا شيءِ رپورٽ ٿي ته اهو اعتماد سان چئي سگهجي ٿو ته ايڏي وڏي سانحي تي ڪو جاني يا مالي نقصان نه ٿيو ته اهڙو باوقار مثال اڄ جي سياست ۾ هڪ فضليت ڀريو قدم آهي ۽ اهي سڀ سنڌي آهن ۽ سنڌي هڪ مهذب قوم آهي، اها ته ڪراچي آهي جو سوڳ ۾ به سوين بي گناهه جانيون وتيون وينديون آهن ۽ روڊن کي رت هاڻو بڻايو ويندو آهي ۽ پوءِ سائرن جا آواز هوندا آهن ۽ ميڊيا جي چرب زباني. بشير قريشيءَ جي لاڏاڻي تي، ڪراچيءَ جا به ڪجهه علائقا بند رهيا، خاص طور تي اهي علائقا بند رهيا، جتي سنڌي ماڻهن جي اڪثريت آهي،

ان رات مان ٿڪل هوس، هونئن نه ته سڄي رات ڪنهن نه ڪنهن ڪم ۾ ڪجهه عرصي کان رڌل رهان ٿو، بتي بند ڪري ستس مس، ته موبائيل جي گهنٽي وڳي هڪ ايس ايم ايس آيو ته جيئي سنڌ قومي محاذ جو اڳواڻ بشير قريشي دل جي دوري ڪري لاڏاڻو ڪري ويو، ان وقت ٽي وي هلائي، انٽرنيٽ تي ويٺس، ان سانحي جي پڪ ٿي، پوءِ گهڻن دوستن ڏي ايس ايم ايس ڪيا، ائين رات گذري وئي، سوچيندو رهيس، ته اوچتو اهو سڀ ڪيئن ٿيو، جو هن کي موقعو ئي نه مليو ته ڪجهه بچاءُ ٿي سگهي، وري ان ئي وقت آصف بالاديءَ جي هڪ نجي چئنل تي اها ڳالهه ته هن کي ڪڏهن به دل جي تڪليف نه رهي ۽ ان جي جاچ ٿيڻ گهرجي، ڪي ڳالهيون ٻيون به ٻڌڻ ۾ آيون ته هن کي slow poison ڏنو ويو آهي. ماڻهو پهريان ئي پريشان هيا، ان ڳالهه وڌيڪ حيران ٿي ڪيو. هاڻي سنڌ جو محبوب قوم پرست ۽ جسقم جو اڳواڻ پنهنجي جنم هنڌ رتو ديرو ۾ مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو ويو آهي ۽ هن جو پوسٽ مارٽم به ڪيو ويو آهي ، جنهن جي رپورٽ ۾ 5 ڏينهن کن ٻيا لڳندا، اهو انتهائي ضروري به هيو ته هن جو پوسٽ مارٽم ڪرائجي، اهو پارٽي ۽ خاندان جي مرضيءَ مطابق ٿيو آهي، سڄي سنڌ کي ان رپورٽ جو انتظار آهي ۽ هوندو به ڇو نه، هي ڪو معمولي واقعوته نه آهي،

بشير قريشي ان مظلوم سنڌي قوم جو قومي ليڊر هيو، جنهن قوم ۾ جڏهن به ليڊر پيدا ٿيو آهي ته ان کي يا ته گوليون لڳرائي قتل ڪيو ويندو آهي، يا زهر ڏنو ويندو آهي ، يا ڦاهيءَ چاڙهيو ويندو آهي يا وري سالن جا سال نظر بند ڪري ڪيو ويندو آهي، يا وري غداريءَ جو الزام هڻي ڪردار کي داغدار ۽ متضاد بڻائي اهڙي قسم جي پروپگنڊا ڪئي ويندي آهي ان ئي پس منظر ۾ انگريزيءَ جو هي محاورو مجسم ٿي سامهون ايندو آهي ته

Give one a bad name and hang him

يعني پهريان ڪنهن کي بدنام ڪيو ۽ پوءِ کيس ڦاهيءَ چاڙهيو وڃي

اهو سڀ انڪري ڪيو ويندو آهي ته جيئن مظلوم قومن جي اندروني ۽ تخليقي سوچ کي دٻايو وڃي ته جيئن ڪير مهاڏو نه اٽڪائي ۽ چور جي ڀاءُ گنڍي ڇوڙ وارو چلتو به هلندو رهي ۽ اڀرندڙ ليڊرشپ کي دبايو وڃي. اهي سڀ حربا رڳو پاڪستان ۾ نه پر دنيا جي ڪيترين ئي رياستن ۾ نظر اچن ٿا، جتي رياستون به ائين ڪنديون رهيو ن آهي، ۽ رياستن جون چاپلوس پارٽيون به ڪنديون رهيون آهن.

پاڪستان جي رياست قومپرستن کان انڪري نفرت ڪندي آهي، جو اهي پنهجا حق گهرندا آهن ۽ جنهن رياست ۾ حق گهرڻ پاپ هجي ته اتي قومپرست سياست لاءِ ڪهڙا موقعا هوندا يا انهن جي راهه ڪيتري روشن هوندي ان ڳالهه کي سمجهڻ ڪو ايترو ڏکيو ڪونهي. ڳالهه رڳو بشير قريشيءَ جي لاڏاڻي تي ڇيهه نٿي ڪري، ڳالهه ته پوري سنڌ جي تاريخ، ثقافت، وسائلن ، روزگار، غربت ، سنڌ جي شهرن جي مالڪي ۽ ٻين ڪيترن ئي مامرن جي آهي، اهي سڀ اهي شيون آهن، جن جي پاسداري ته اقوام متحدهه جو چارٽر به ڪري ٿو، ڳالهه ته ان سنڌ جي آهي، جيڪا اڄ کان ساڍا ٽي ارب سال اڳ سمنڊ کان اڀري رهي هئي ۽ نگر پارڪر ٽڪرين جي جڙت پئي ٿي، ان وقت سينور ۽ ۽ ڪائي يا ڪل کان سوا زندگيءَ جو ڪو آثار نه هيو، ڳالهه ته سن، مانجهند ۽ ٻڍاپور جي آهي، جن جي سامهون ئي رني ڪوٽ جڙي رهيو هيو، جتي پنڊ پاهڻ ٿيل وڻ fossilized trees مليا آهن، زندگي جي ان ابتدا وقت به هيءَ ڌرتي سنڌ هئي ۽ ان کي سنڌ جي نالي سان تاريخ ۾ ياد ڪيو وڃي ٿو ۽ آثارن جا ماهر ان کي سنڌ چون ٿا ۽ اهو به چون ٿا ته سنڌ جا نشان ته ملتان تائين آهن، جنهن کي Indus valley civilization چيو وڃي ٿو، موهن جو دڙو ۽ هڙاپا ته بعد جا سلسلا آهن پر ان کان اڳ به ته سنڌ هئي، جتي کنبي ڦٽي پئي، مختلف قسمن جا سينور هيا، کجيءَ جهڙي پن وارا ڦڙهي ٻوٽا (بنا کوپي ٻج وارا) اڄ وانگر ئي موجود هيا، ان وقت ٿڻن وارا جانور پوري طرح سرجيل هجن واري ڏاڪي تي ئي نه پهتا هيا، ماڻهو ته هن ڀونءَ تي پيدا ئي نه ٿيو هيو، پر اها ان وقت به سنڌ ئي هئي، ڇو ته اها ڳالهه مان نه پر پراڻي آثارن جا ماهر چون ٿا.

راما پٿيڪس (rampithecus) ، جيڪو باندر نما انسان آهي، اهو ته نگر پارڪر پهاڙي سلسلي کان گهڻو پوءِ لڳ ڀڳ 14 ملين سال اڳ جو آهي، جنهن مان چون ٿا ته هاڻوڪو انسان آهي. بعد م مهن جو دڙو، چانهونءَ جو دڙو، ڪوٽ ڏجي ثقافت، روهڙي ثقافت ۽ الائي ڇا ڇا آهي، پوي سنڌ هڪ کليل ڪتاب وانگر ڦهليل آهي، هن سنڌ جو ڪاٿو 1947 واري پاڪستان کان ڪروڙين ۽ لکين سال اڳ جو آهي، جڏهن سنڌ ايڏي وڏي هجي ، جڏهن سنڌ ايڏي تاريخي ۽ قديم هجي ته پوءِ سنڌي ماڻهو جيڪڏهن انهن جي حقن جي ڳالهه ڪرن ٿا ته ڏوهي ۽ سزاوار ۽ جيڪي ڪجهه نه ڪرن، جن وٽ سنڌ جهڙي ڪا شيءِ نه هجي ۽ اها شيءِ هلي ئي سنڌ تي ۽ مٿان ويهي داداگير ي اها ته پاڻي بند، وسائلن جي آمدنيءَ جو وڏو حصو پنجاب کنيو وڃي ۽ مٿان وري ڌارين جي وڌنڌر لوڌ ، سنڌ ۾ آباد ڪئي وڃي، سنڌ ۾ انهن کي ڪارڊ ٺهي ملن ۽ سنڌ جي شهرن تي قبضا ڪيا وڃن ۽ ڌارين کي آباد ڪرڻ جي رٿون ٺاهيون وڃن ۽ مالي غنيمت سمجهي سنڌ کي ٻنهي هٿن سان لٽيو ۽ ڦريو وڃي ۽ جيڪڏهن ان تي ڪو آواز اٿاري ته سزا، غداريءَ جو الزام، حڪومتن جا داٻا، نظربنديون، ڪوڙا، جيل، ٿاڻي، ڪچهريون، ۽ ٻيو الائي ڇا ڇا، سنڌ کي سڪڙائي سڪڙائي ايترو ڪيو اٿائون ، جيتري نقشي ۾نظر اچي ٿي، پر هاڻي وري جيڪي سنڌ کي ورهائڻ ۽ ڪراچي الڳ ڪرڻ جي ڳالهه ڪن ٿا ، ان جو مطلب اهو آهي ته سنڌ جي نقشي ۾ ڦير ڦار، سنڌ جي وسائلن تي ڌاڙو، سنڌ سان ورهاڱي کان پوءِ وري هڪ ٻيو ورهاڱو، جنهن سان هڪ نه کٽندڙ خانه جنگي شروع ٿيڻ جا وڏا آثار موجود آهن، ڪراچي شهر جيڪو اصل ۾ ڪلاچي يا ڪلاچ آهي، جيڪڏهن سنڌ جا ماڻهو اها تحريڪ هلائن ته ڪراچيءَ جو اصل نالو بحال ڪيو وڃي ته ڇا ان تي به سنڌين کي ماريو ويندو يا مارايو ويندو، توڙي جو سرحد مان ڦيرائي ڪري ان کي پختونخواه ڪيو ويو آهي، جيڪو پاڪستان جي تاريخ ۾ هڪ يادگار ۽ هڪ وڏو مثال (precedent) آهي.

سنڌ صدين کان سنڌ آهي، اها رهندي، ۽ ان سان زيادتي ٿي رهي آهي، ان جي حقن کي کاڌو پيو وڃي ، حقن لاءِ وڙهبو يا جدوجهد ڪبي، اهو ئي پيغامِ سيد هيو جنهن کي اڪثر نظر بنديءَ ۾ رکيو ۽ ايمنيسٽي انٽرنيشنل جي ايم سيد کي “ضمير جو قيدي” قرار ڏنو، جنهن جو مطلب آهي ته جيڪڏهن ڪير پنهنجي نظريي ۽ پيغام جي ڪري ڀوڳي، اهو ضمير جو قيدي هوندو آهي ۽ ان ئي پيغام کي کڻي بشير قريشيءَ سياست جي برمونڊا ٽرائنگل ۾گهڙي پيو، جتي هونئن ته وڏيون وڏيون مڇيون گم ٿي وينديون آهن پر سائين جي ايم سيد جي لاڏاڻي کان پوءِ صحيح طرح ايمانداري ۽ سچائيءَ سان لوور مڊل ڪلاس خاندان سان تعلق رکندڙ بشير خان سيد جي ان پيغام کي سنڌ جي جهر جهنگ کان شهر شهر ۽ پوءِ ويندي ويندي 23 مارچ تي ڪراچيءَ ۾ لکين سنڌي ماڻهن کي ڪٺو ڪيو ۽ 1940 واري قراداد کي رد ڏنو ۽ اها گونج آمريڪا جي ايوانن تائين ٻڌي وئي ۽ آمريڪين چيو ته هو freedom march کي پان monitor ڪري رهيا آهن.

بشير قريشي پاڪستان جي رياست ۾ هيٺين وچولي طبقي سان تعلق رکندڙ سيد جو اهو سپاهي هيو، جنهن سنڌ جي حقن لاءِ ويڙهه ڪئي ۽ ڪيترائي ڪم سر انجام ڏنا، هن جيل کاڌا، تڪليفون سٺيون، هن تي ڪيترائي ڀيرا حملا ٿيا، هن دوستن جون بيوفائيون برداشت ڪيون، هن سڀني کي گڏجي هلائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ته اها ڪوشش به ڀرپور ڪئي ته متحده سان ان ڳالهه تي ٺاهه ڪيائين ته هو هاڻي گڏجي سنڌي ۽ مهاجرن جي حقن جي ڳالهه ڪندا، پر ڪنهنجي من ۾ ڇا هي، اهو ته وقت ئي نروار ڪري ڇڏيندو آهي، اهو سياسي جوڙ هلي انڪري نه سگهيو جو متحده مشرف سان گڏٿي ويئي ۽ ائين هوءَ اڀرندر سج جي پويان لڳي ۽ هي سيد جو سپاهي پنهنجي جاءِ تي اٽل آدمي ٿي بيٺو، مشرف جيڪو هڪ غاصب ٿي آيو ۽ جنهن جي جي دور ۾ نواب اڪبر بگٽيءَ کي بي درديءَ سان شهيد ڪيو ويو، محترمه بي نظير ڀٽو کي شهيد ڪيو ويو، ان جي لاءِ پاڪستان جون ڪورٽس انتظار ۾ آهن، هر ماڻهوءَ جي خواهش آهي ته هو اچي ۽ هن کي به ٺاهوڪي سزا ملي ته جيئن وري ڪو اهڙو اگرو ڪم ڪرڻ جي جرئت نه ڪري، پر هي پاڪستان آهي، ڪنهن جو ڪانٽو ڪڏهن ۽ ڪٿي به ڦري سگهي ٿو، ڀلا مهراڻ اسڪينڊل ماڻهن وساري ڇڏيو ڇا، جنهن جي گنگا مان گهڻن ئي شنان ڪيو.

ڳالهائڻ لاءِ ته گهڻو ڪجهه آهي، پر 23 مارچ 2012 واري ڪيل آزادي مارچ گهڻن جا دونهان ڪڍيا، ڪيترن ئي اهو اندازو لڳايو ته سنڌي جيڪڏهن هڪ دفعو بيهجي ويا ته پوءِ پنهنجي حقن وٺڻ کان پوئتي ڪڏهن نه هٽندا، انڪري، گهڻا ئي وڦلڻ لڳا آهن، هاڻي مسئلو اهو آهي ته بشير خان جي لاڏاڻي کان پوءِ ڪير ٿو اچي ساڳي عهدي تي ۽ ڪير ٿو سرواڻي ڪري ۽ سنڌي جي حقن جي ڳالهه ڪري، اهو ته پارٽيءَ جو اندرون مسئلو آهي، پر بشير قريشيءَ جيڪي ڪم جتي ڇڏيا آهن، جيڪي سنڌ جي عوام کي فائدو ڏيندا، انهن کي جاري رکڻ قوم سان ڀلائي هوندي ۽ اهو به گمان آهي ته شايد قومپرست پارٽيون ڪنهن هڪ ئي پليٽ فارم تي کڙيون ٿي ڪو گڏيل ايجنڊا تي ڪم ڪن، جي ائين ٿيو ته اها شيءِ سنڌ جي سياست کي هڪ نئون موڙ ڏيندي ۽ بيٺل پاڻيءَ ۾ لهرون ٺاهڻ برابر هوندو، لهر يا موشن زندگي آهي. بشير قريشي هر وقت ايڪشن ۾ رهيو، هر وقت متحرڪ هيو، پوري سنڌ پيو گهمندو هيو، ماڻهن سان ملندو هيو، ماڻهن جي مالڪي ڪري رهيو هيو ۽ ايستائين جو هن سنڌ ۾ ٿيندڙ خوني تڪرارن کي به به منٿ ميڙ قافلن جي روپ ۾ ختم ڪرائڻ چاهيو، هن ماڻهوءَ جي مسلسل جدوجهد کي ڏسي لطيف سائينءَ جو هڪ بيت ٿو ياد اچي ته:

جان جان هئي جيئري، ورچي نه ويٺي

وڃي ڀون پيٺي، ساريندي کي سڄڻين!

_________________________

memonhisam@yahoo.co.uk

This article was published in Daily Ibrat Hyderabad on 10 April 2012

Nomad (free verse)

Nomad خانه بدوش

_________________________________

Translation of Ali Zahid’s Free Verse from Sindhi to English by Hisam Memon

علي زاهد جي آزاد نظم جو انگريزي ترجمو حسام ميمڻ

March 16, 2012 - Karachi

I’m a nomad I have no land, No home, No wall, No door. I possess Some goats and sheep, Why electricity, gas and other amenities of life are necessary I don’t know I never felt such facilities I never slept under the ceiling fan Though the days remain hot at their peak While my wife With the cover of her head’s shawl makes wind for me Deeply I sleep and gratified But how she sleeps, I don’t know I never have made the wind for her with the cover of my Turban yet I neither heard The door was knocked at Nor enjoyed, how cool wind crosses through the window I neither saw the full moon at the terrace Nor the stars, I counted ever How older hut’s roof, made of rags May afford a man’s weight over You ask me about the courtyard The whole land is my yard My kids are not used to play with toys They are greatly fond of lambs to play with I am recognized from my attire, I put on My elder sister, Who is still bachelor Is an adept damsel to deal with raged clothes how to stitch skillfully What is the importance of food? Unleavened meal, cooked through stone And unclean molasses Is my breakfast, lunch and dinner O yes….. I never forget To drink milk at night I don’t know about fatigue? While a diseased sheep, I carry on my shoulders for the miles on foot I feel a little bit irritable But my co-traveler and wife must feel tired because she carries two kids during the travel she neither has complained nor I have asked her about such trouble yet For me, There is no difference between Pain and pleasure Previously, Six months ago, On the birth day of eighth son I felt myself very much gladdened And the feeling of sorrow…! I perhaps forgot at the moment But, Yea…… in previous year while my black sheep died some hot drops of water drowned through the eyes crept through cheeks and fell down on the Earth and the soil absorbed those fully It may be a pain or sorrow Neither a clash of capital at me Nor to wish to hoard money This is why, I am not afraid of anybody I am danger for none I claim nothing Neither agreement nor MoU is available I am the symbol of peace With touch of my feet To wander the unseen and new places I have gotten certain legacy From my forefathers Every stay is my new place to live And perhaps, no destiny to stay Because, I am a nomad! And I have no land!

مان.... هڪ خانه بدوش آهيان منهنجي ڪابه زمين ناهي، منهنجو ڪوبه گهر ناهي، ڪا به ديوار، ڪو به در ناهي. ڪجهه ٻڪريون ۽ رڍون ئي منهنجي ملڪيت آهن بجلي، گيس ۽ ٻيون ضرورتون! اهي ڇوضروري آهن؟ مان نٿو ڄاڻان، مونکي ڪڏهن به انهن جي ضرورت ناهي محسوس ئي ناهي ٿي. مان ڪڏهن به پنکي جي هيٺان ناهيان ستو، ڀلجان ڪيڏي به گرمي ڇو نه هجي، منهنجي زال، پنهنجي رَئي جو پلئه مون مٿان جهلائيندي آهي، مونکي هوا ڏيندي آهي، ته ننڊ اچي ويندي آهي، سڪون سان سمهي پوندو آهيان، پر هوءَ پاڻ! نه ڄاڻ ڪيئن سمهندي هوندي!؟ مون ته ڪڏهن به پنهنجي پڳ جي پاند سان کيس هوا ناهي ڏني. مون ڪڏهن به دروازي تي هٿ جي ٿپڪيءَ جو آواز ناهي ٻڌو، نه ئي ڪڏهن ڳڙکيءَ مان ايندڙ هوا جي ٿڌي لُهري جو لطف ماڻيوآهي. مون ڪڏهن به ڇت تي چڙهي چوڏهينءَ جو چنڊ ناهي ڏٺو، ۽ نه ئي تارا ڳڻيا آهن، پراڻن ڪپڙن جي لِههَ مان ٺهيل خيمي جي ڇت ۾ ڀلا انسان جو ٻوجهه سهڻ جي سگهه ڪٿي؟ اڱڻ جو ٿا پڇو؟ هيءَ سڄي ڌرتي ئي منهنجو اڱڻ آهي. منهنجن ٻارڙن کي کيڏوڻن جي هيرَ ناهي، ليلڙيون ۽ گهٽڙا ئي انهن لاءِ تفريح جو وڏو سامان آهن. آئون پنهنجي اوڍڻ مان ئي سڃاپجان ٿو، منهنجي وڏي ڀيڻ جيڪا اڃا ڪنواري آهي، ڦاٽل ڪپڙن ۾ چتيون هڻڻ جي سگهڙ آهي. کاڌي جي ڪهڙي اهميت؟ پٿر تي پڪل روٽ ۽ ڪارو ڳڙ منهنجي نيرن به آهي ته، مانجهاندو ۽ رات جي ماني به، ها، جائي...........! رات جو کير پيئڻ ڪڏهن ناهيان وساريندو. مونکي خبر ناهي ته ٿڪ ڇا آهي؟ پر جڏهن به ڪنهن بيمار رڍ کي ڪلهن تي کڻي ميلن جا ميل پنڌ ڪندو آهيان ته ٿورو بيزار ضرور ٿيندو آهيان، پر مونسان گڏ ئي سفر ڪندڙ منهنجي زال ٻن ٻارن کي کڻي هلڻ سبب ضرور ٿڪبي هوندي. پر نه ئي هن اڄ تائين ڪا شڪايت ڪئي آهي نه ئي وري مون کانئس پڇا ڪرڻي جي ڪا تڪليف ڪئي آهي. ڏک ۽ خوشيءَ ۾ ڪو لاءِ ڪوبه ڦير ناهي، آخري ڀيرو ڇهه مهينا اڳ پنهنجي اٺين پٽ جي جنم تي ڏاڍو خوش ٿيو هوس. ۽ ڏک جو احساس....! شايد مان وساري ويٺو آهيان. پر ها........! پوئين سال جڏهن منهنجي ڪاري رڍ مئي هئي تڏهن گرم پاڻيءَ جا ڪجهه قطرا مهنجي اکين مان وهي ڳلن تان رڙهندا زمين تي ڪري مٽيءَ ۾ جذب ٿي ويا هئا، شايد ان کي ئي ڏک چوندا هجن! مون وٽ نه ڪو ملڪيت جو جهڳڙو آ نه ئي مال ميڙڻ جي ڪا ڀاونا انڪري ئي نه مونکي ڪنهن مان ڀئه آهي ۽ نه ئي مان ڪنهن لاءِ خطرو آهيان. مون لاءِ ڪا به دعويٰ ناهي ڪوبه واعدو، معاهدو ناهي مان امن جو اهڃاڻ آهيان. پنهنجن پيرن جي ڇهاءَ سان اڻ ڏٺل رستن جي ڌوڙ اڏارڻ ۽ نوان ماڳ تلاشڻ منهنجن ابن ڏاڏن کان مون کي ورثي ۾ مليو آهي، هر ڊاٻو منهنجونئون ماڳ هوندو آهي ۽ شايد منهنجي ڪابه منزل ناهي! ڇو ته....! مان هڪ خانه بدوش آهيان...! ۽ منهنجي ڪا به زمين ناهي!